قالب وردپرس درنا توس
خانه / آموزش-پژوهش / چک نویس های منطقی منطق

چک نویس های منطقی منطق

بسم الله الرحمن الرحیم

تصورات – الفاظ

 

نکات مقدماتی :

۱- لفظ قالبی برای اندیشه و ابزاری برای انتقال مفاهیم ذهنی و تلاش های فکری انسان در زمینه تعریف و استدلال به دیگران است.

۲- بین لفط و معنا پیوندی عمیق و جود دارد که گاه سبب خطا در فکر میشود.

۳- احکام لفظ بر دو قسم است

الف) احکام خاص (در زبانهای مختلف گو ناگون است مانند احکام لغوی و صرفی ونحوی الفاظ ( ادیب به الفاظ صرفا در ارتباط با چگونگی مفاهیم انسان ها با یکدیگر بحث میکند )

ب) احکام عام .(در منطق به احکام عام لفظ پرداخته می شود مانند حقیقت ومجاز (منطقی با الفاظی که به نحوی جلو خطای فکر را می گیرد کار دارد)

۴- لفظ مفرد و مرکب نیز دارای هر یک به قسمت های دیگری تقسیم می شود از آن رو که بیان و توضیح اقسام مفرد و مرکب به طور مستقیم به قلمرو تصدیقات مربوط می شود و در روش درست تعریف فایده چندانی ندارد .در مباحث مربوط به روش استدلال به آن خواهی پرداخت .

 

 

لفظ     الف) مهمل

ب) موضوع :  ۱- مفرد:      ۱- اسم                        ۲- کلمه                    ۳- ادات

۲- مرکب  الف) : تام

۱- خبری (حکایت از واقعتی می کند که یا روی داده یا در حال روی دادن است و یا روی خواهد داد)

۲-  انشائی : (خود پدید آورنده معنایی و یا در بردارنده پرسش ،درخواست و آرزویی است)

۱- امر     ۲- نهی     ۳- استفهام       ۴- تمنی

ب ):  ناقص

الف) تقییدی

  • وصفی
  • اضافی

ب)   غیر تقییدی

 

اسم

الف) دارای یک معنا

الف) جزئی

 

ب)  کلی

  • متواطی (مفهو می که انطباق آن بر مصادیق ،یکسان است ) مانند : کلی مثلث
  • مشکک(مفهومی که انطباق آن بر مصادیق ، یکسان نیست ) مانند زیبایی

ب) دارای معانی متعدد

۱- مشترک

۲ – منقول

۱- شرعی

۲- عرفی

۳-اصطلاحی

۳ – حقیقت ومجاز

 

نسبت الفاظ بیکدیگر

۱- مترادف ( لفظ متعدد – موضوع له واحد ) مانند ( انسان و بشر) ( اسد و لیث){ همه الفاظ دارای یک معنا باشد مانند لباس و جامه}

۲- متباین ( معانی ان مختلف و متغایر باشد ) {مانند: انسان و اسب }

الف ) متقابلان (

۱- تقابل تناقض (نقیضان)

۲-تقابل ملکه و عدم ملکه

۳-تقابل تضایف

۴-تقابل تضاد

 

ب) متخالفان

ج) متماثل (هنگامی که در یک حقیقت مشترک باشند و اشتراک آنها در آن حقیقت لحاظ اعتبار شده باشد، مانند انسان و اسب به اعتبار اشتراک آن دو در حیوانیت)

۱- متماثلان (حقیقت نوعی ) مانند هادی و مهدی در نع انسانیت

۲- متناجسان (جنس مشترک)مانند فیل و شتر در حیوانیت

۳- متشابهان (از نظر کیفیت ،شکل و هیئت آنها) مانند پرتقال شیرین و انار شیرینکه در کیفیت شیرین بودن مشترکند

۴- متساویان ( اشتراک لحاظ شده در معانی متغیر ،و کمیت ومقدار آنها باشد) مانند دو سیب و دو گردو

خصو صیات لفظ مرکب (مولف)

۱- دارای اجزاء باشد (درمقابل واو عطف و ب جر)

۲- معنی آن نیز دارای اجزاء بلشد ( درمقایبل الله چون بسیط است)

۳- جزء لفظ بر جزء معنی دلالت بکند ( در مقابل حسین – انسان – عبدللله در حالت علمیت )

 

لفظ     الف) دارای معنای واحد است (مختص) مانند لفظ قلم

ب) معنای واحد ندارد

۱ – تمام معانی به وضع و اضع نیست (حقیقت و مجاز ) مانند لفظ ماه

۲- تمام معانی به وضع واضع است

الف ) وضعی بر وضع دیگر سبقت نگرفته (مشترک) مانند لفظ شیر

ب) وضعی بر وضع دیگر سبقت گرفته

۱ – معنای لاحق با ملاحظه تناسب با معهای سابق وضع شده است (منقول) مانند لفظ صلوه

۲ – معنای لاحق ملاحظه تناسب با معنای سابق وضع نشده است (مرتجل) مانند اکثر اسامی اسامی اشخاص و اماکن

نکته   ۱- در تعریف باید از استفاده لفظ مشترک و مجاز اجتناب کرد مگر با قرینه

۲-   منقول و مرتجل نیز تازمانی که ارتباط انها با معانی اولیه قطه نشد است نباید در تعریف و استدلال به کار گرفته شوند

۳- کمال مطلوب آن است که تا حد امکان از الفاظ مختص استفاده شود

۴- استفاده از الفاض مترادف در تعریف و استدلال ، نادرست است

دلالت واقسام ان

الفاظ خاصیت حکایت گری داند

دلالت : حالت یک شی به گونه ای که وقتی ذهن به آن علم پیدا کرد بلافاصله به امر دیگری نیز منتقل شود

به شی اول دال

به شی دوم مدلول میگویند

دلالت ۱- عقلی (منشا ان عقل است ) مانند دود بر آتش

۲- طبعی ( عامل آن حالت طبیعی و روانی انسان است ) مانند تب بر وجود عفئنت

۳- وضعی

الف) لفظی ( رابطه حکایت گری ان مبتنی بر قرارداد و اعتبار بشری است )

۱ – التزامی(دلالت لفظ بر معنای خود ) مانند : لفظ بارندگی زیاد بر فراوانی نعمت

۲- تضمنی (دلالت لفظ بر جزء معنای خود ) مانند: لفظ کتاب بر خصوص جلد آن در ضمن معنای کل

۳ – مطابقی بهمعنای دلالت لفظ بر تمام معنای خود ) مانند دلالت خانه بر مجموعه محیط ، اتاق و سایر قسمت های آن

ب) غیر لفظی ( مانند دلالت خطوط – تابلو ها – حرکات رمزی و ….بر معنای مخصوص

نکته : از میان اقسام مختلف دلالت تنها دلالت وضعی لفظ محل بحث است

الف ) بهکار گیری دلالت مطابقی و تضمنی در گفت وشنود و رساله های علمی به جهت ارائه تعریف و یا استدلال درست است.

ب) استفاده از دلالت التزلمی اگر چه در محائره و کاربردی های ادبی درست است اما به کارگیری آن در علوم برای تعریف و یا استدلال درست ، در معرض تردید و مناقشه است.

مفهوم و مصداق

مفهوم ( = معنی- تصور) : هر صورتی که در ذهن وجود دارد . هنگامی که در ذهن ما صورتی از شکوفه باران ، ماه .و … نقش می بندد ، در واقع ادراکی در ذهن شکل می گیرد که به آن {مفهوم } می گویند.

مصداق : آنچه مفهوم بر آن صدق می کند .مانند محمد و علی مصداق انسان هستند

نکته : لفظ حاکی از مفهوم و مفهوم حاکی از مصداق است.

مفهوم

الف ) جزئی (تنها بر یک مصداق قابل صدق است

۱- حقیقی

۲- اضافی

 

ب) کلی ( مفهومی که بر بسیش از یک مصداق قابل صدق است ۹ مانند انسان ، واجب الوجود، اقیانوس، عدد، شریک الباری

نسبت های چهار گانه بین دو مفهوم کلی از جهت مصادیق

۱- تساوی : اشتراک در تمام مصادیق مانند : انسان و ناطق

۲- تباین دو کلی هیچ مصداق مشترک نداشته باشند مانند: زوج و فرد

عموم و خصوص مطلق : تمام افراد یک کلی مصداقی برای کلی دیگر باشد مانند آهن و فلز

۴- عموم و خصوص من وجه : دو کلی در افرادی مشترک و در مصادیقی غیر مشترک باشند مانند: لباس و سفید

درباره ی مدیر سایت

مطلب پیشنهادی

جزوه برنامه مطالعاتی «حدیث خوانی روش مند»

حدیث خوانی از مهمترین ضرورت های یک کارشناس علوم اسلامی است که همواره اهمیت داشته …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

9 + چهار =